หลังคาบ้านเป็นส่วนแรกของบ้านที่สามารถมองเห็นได้ตั้งแต่ระยะไกล บ้านที่มีรูปทรงและสีสันของหลังคาสวยงามก็จะโดเด่นเป็นที่สนใจของผู้พบเห็น หลังคาจึงทำหน้าที่มากกว่าการป้องกันลม แดดและฝนคือสนองความต้องการทางด้านจิตใจของเจ้าของหรือผู้อยู่อาศัยได้อีกด้วย บ้านที่มีหลังคารูปทรงและสีสันสวยงามจะทำให้เจ้าของมีความภาคภูมิใจ   

หลังคาบ้านในเมืองไทยในอดีตมีรูปทรงไม่หลากหลายมากนัก คงจะมีความแตกต่างกันบ้างตามสภาพดินฟ้าอากาศของแต่ละภูมิภาค เช่นบ้านทางภาคใต้จะมีหลังคาทรงสูงมีความลาดเอียงเพื่อให้น้ำฝนไหลผ่านได้สะดวก ส่วนในภาคเหนือซึ่งมีอากาศหนาวรูปทรงและสัดส่วนของหลังคาจะเตี้ยกว่าในภาคอื่นๆ สำหรับในภาคอีสานหลังคาจะไม่มีเอกลักษณ์เฉพาะแต่จะไม่เป็นรูปทรงสูงเหมือนทางภาคใต้ ในภาคกลางนั้นหลังคาจะมีลักษณะเป็นทรงสูงเพื่อป้องกันความอบอ้าวของอากาศ 

ในปัจจุบันรูปแบบของหลังคาบ้านมีความหลากหลายมากขึ้นและส่วนที่เป็นเอกลักษณ์ที่แสดงถึงความเป็นไทยก็ค่อยๆหายไป มีหลังคาบ้านรูปทรงแปลกตาเข้ามาแทนที่ตามความต้องการและความพึงพอใจของเจ้าของบ้านโดยที่รูปทรงของหลังคา โดยทั่วๆ ไปอาจจัดเป็นหมวดหมู่ได้คือ 1.)หลังคาแบนมีพื้นที่ใช้ประโยชน์บนหลังคา หรือภาษาช่างมักเรียกว่า  หลังคา Slab หรือดาดฟ้า หลังคาลักษณะนี้อาจจะมีปัญหาเรื่องการรั่วซึมง่าย 2.)หลังคาทรงหมาแหงน เป็นหลังคาที่ลาดเอียงด้านเดียว สร้างง่ายแต่ป้อ งกันแดดฝนได้ไม่ค่อยดีนัก 3.)หลังคามนิลาหรือหลังคาจั่ว เป็นหลังคาที่มีสันตรงกลางและลาดชันลงทั้งสองด้าน 4.)หลังคาทรงปั้นหยา เป็นหลังคาที่กันแดดกันฝนได้ดีและหลังคารูปแบบอื่นที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ เพื่อสนองความต้องการของเจ้าของดังกล่าว  

วัดที่ใช้มุงหลังคาของบ้านคนไทยในอดีต โดยทั่วๆ ไปมักเป็นวัสดุที่มีในท้องถิ่น เช่น หญ้าคา แฝก จาก ตองตึง ส่วนบ้านที่พอมีฐานะอยู่บ้างก็อาจมุงหลังคาด้วยสังกะสีหรือกระเบื้อง ต่อมาเมื่อสภาพแวดล้อมในการดำเนินชีวิตของคนเปลี่ยนไป พัฒนาการของการออกแบบและก่อสร้างที่อยู่อาศัยก้าวหน้ามากขึ้นทำให้มีการพัฒนารูปทรงหลังคาและวัสดุที่ใช้มุงหลังคาตามไปด้วย วัสดุมุงหลังคาสำหรับที่อยู่อาศัยในปัจจุบัน ส่วนใหญ่จึงเป็นกระเบื้องที่มีแบบและสีให้เลือกมากมาย วัสดุที่นำมาทำกระเบื้องมุงหลังคามีทั้งที่เป็นคอนกรีต เซรามิก เซลโลกรีต ดินเผา และเหล็กเคลือบ ฯลฯ ส่วนอาคารขนาดใหญ่หรือโรงงานนิยมใช้แผ่นเหล็กรีดลอน (Metal Sheet) โดยมีวิธีใช้และข้อดีข้อเสียแตกต่างกันไป เช่นกระเบื้องโมเนียเป็นคอนกรีตสีสวยแต่มีน้ำหนักมาก ต้องมุงให้มีความลาดชันมาก ส่วนกระเบื้องลอนคู่และกระเบื้องลูกฟูกมีน้ำหนักเบา จึงสามารถมุงให้มีความลาดเอียงน้อยกว่ากระเบื้องโมเนียส่วนแผ่นเหล็กรีดลอน (Metal Sheet) ที่ใช้มุงหลังคาอาคารขนาดใหญ่หรือโรงงานนั้นมีข้อดีหลายประการเช่น มีน้ำหนักเบา แข็งแรงทนทาน มีความยาวตลอดแผ่นไม่มีรอยต่อ ประหยัดโครงสร้างหลังคา ทำเป็นรูปโค้งได้และติดตั้งได้รวดเร็ว 

นอกจากวัสดุที่ใช้มุงหลังคาโดยตรงแล้ว หลังคายังมีส่วนประกอบที่จำเป็นอื่นๆ เช่น โครงหลังคาที่มีทั้งเป็นโครงไม้และโครงเหล็ก แผ่นกันความร้อนใต้หลังคาเป็นอลูมิเนียมฟอยล์ ที่ปูไว้ใต้กระเบื้องเพื่อให้ทำหน้าที่สะท้อนความร้อนที่แผ่ลงมาจากกระเบื้อง ไม่ให้ผ่านมายังห้องด้านล่างทำให้บ้านเย็นและช่วยประหยัดพลังงานได้ด้วย 

  นอกเหนือจากความสวยงามที่สนองความต้องการทางด้านจิตใจแล้ว การเลือกรูปแบบของหลังคายังต้องคำนึงถึงองค์ประกอบอื่นๆด้วย เช่นรูปแบบที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศ ขนาด การป้องกันการรั่วซึม เพื่อที่จะให้หลังคาบ้านสามารถสนองความต้องการทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจของผู้อยู่อาศัยได้อย่างแท้จริง

พอจะตัดสินใจเลือกได้หรือยังครับ สำหรับรูปทรงหลังคาบ้านตามสไตล์ของคุณ.... 

ที่มานิตยสาร HomeDigest ฉบับเดือน พฤษภาคม 2551